Kusturica se bori protiv nametanja krivice Srbiji za početak Prvog svetskog rata.
- Radim to zbog slobode koju uživam i koja će mi biti ugrožena ako se nastavi revizija i ako se nešto što je zakucano u istorijskim knjigama kao istina mijenja u svoju suprotnost. Ja se, moram da priznam, plašim povratka nacizma - kaže Kusturica.
U godini u kojoj se obeležava stogodišnjica početka Velikog rata, evropska štampa svakodnevno donosi članke na temu ko je kriv. Poslednje u nizu je pismo gradonačelnika Londona Borisa Džonsona pod naslovom „Nemačka je počela Veliki rat, ali levica ne može da podnese da to kaže”.
.- Ova će tema postati stvar tenzija i pitanja kakvu Evropu želi Engleska, odnosno kakvu Evropu želi Njemačka. Jedna broj članaka je na tragu te ideje Merkelove, da Evropa mora biti snažnija pod Njemačkom, a ovi drugi, Englezi, govore o tome da je nepristojno praviti reviziju istorije i pitati se ko je kriv za Prvi svjetski rat kad se zna da Versajski ugovor ima član 231. u kome se okrivljuje Njemačka i da je Hitler bio taj koji je došao na vlast zahvaljujući, između ostalog, i obećanju da će kad-tad da skine iz Versajskog ugovora taj član. A najzgodnija za to potkusurivanje je oslabljena mala, i vrlo često u istoriji jadna, ali nikad neslobodna Srbija - kaže Kusturica.
Kusturica je ovu godinu započeo u Andrićgradu objavljivanjem prepisa pisma Oskara Poćoreka, bosanskog guvernera, ministru finansija Leonu Bilinskom, u kom najavljuje rat godinu dana pre atentata u Sarajevu.
- Pismo se pojavilo kao potreba da se aktuelizuje jedan aspekt tog pisma i da se zapravo sadržaj tog pisma iznese ponovo na uvid javnosti upravo zbog povratka revizionizma istorije. To je drugi po redu pokušaj revizije istorije (prvi je bio između dva rata u Americi), a dolazi iz pera engleskog istoričara Kristofera Klarka, koji nas optužuje da smo srušili transnacionalnu Austrougarsku, i Margaret Makmilan, koja Mladu Bosnu upoređuje sa Al Kaidom, što je cinizam neviđenih razmjera - kaže Kusturica.
Postoje, kaže on, „svežnjevi, čitave gomile pisama, koje govore o tome kako je Srbija Beču slala signale da Ferdinand ne dolazi u Bosnu, i da jedan svijet koji Srbija i srpska vlast nije mogla da obuzda upućuje na to da bi moglo doći i do ubistva prestolonaslednika. Postoji pismo šefa zagrebačke policije šefu bečke policije, na koje je ovaj Bečlija ostao gluv, a u njemu doslovce stoji da se priprema atentat”.
Ne pravdajući tiranoubistva, koja su česta u istoriji, pa i danas prisustvujemo ubistvima tiranina uživo (Čaušesku, Gadafi, Sadam Husein), Kusturica brani Mladu Bosnu i Principa.
- Mlada Bosna nije bila jedina revolucionarna organizacija u to vrijeme. Bila je to i Mlada Italija čiji su članovi pokušali da ubiju Franju Josifa, cara. Nije to izolovan pokret, to je bio jauk čitavog svijeta, koji je u to vrijeme, kad je kapitalizam počeo da cvjeta i da se razvija, bio zamajac promjena. A ta katarza Prvog svjetskog rata ne može da se pripiše Srbiji, zato što je Srbija odrala svoje biće da pošalje toliko signala Beču da bi prestolonaslednik mogao da bude ubijen. Revizija istorije kojoj prisustvujemo i strah da će nam sloboda biti uskraćena nešto je zbog čega o svemu tome treba govoriti.
Istorijski institut u Andrićgradu, najavljuje Kusturica, uskoro će objaviti stenograme sa suđenja Gavrilu Principu, gde će se videti da je njemu suđeno u nezakonitom postupku (jer Austrougarska nije ratifikovala aneksiju BiH) i iz zaborava vratiti priču o Valjevskoj bolnici u kojoj su zarobljeni doktori zajedno sa našim doktorima lečili vojnike i sa jedne i sa druge strane.
Sablje za advokata
- Austrijski oficiri čekali su Principovog advokata Rudolfa Cistlera sa sabljama nakon suđenja. Izašao je na sporedni izlaz. Bosanske vlasti su htele da ga daju na Vojni sud, gde ga čeka smrt. Do suđenja nije došlo, a Cistler je „samo” proteran iz Sarajeva - priča scenarista i reditelj filma „Kako sam branio Mladu Bosnu” Srđan Koljević.
Fotografija
Objavljivanje fotografije Hitlerovog ličnog fotografa u nedeljniku „Vreme”, na kojoj za rođendan 20. aprila 1941. godine prima poklon donet iz Sarajeva - spomen-ploču Gavrilu Principu, u prvi plan izbacilo je tezu da je Prvi svetski rat odigrao odlučujuću ulogu u formiranju Hitlerovog stava prema Srbima.
Nasleđe na Balkanu
Principovo nasleđe na Balkanu ostaje krajnje kontroverzno. Tokom jugoslovenske ere, slavljen je kao oslobodilac, a ulice u Beogradu još nose njegovo ime. Grob Principa se danas nalazi u kapeli vidovdanskih heroja u Sarajevu. Auto, Gavrilov pištolj i okrvavljena uniforma Franca Ferdinanda nalaze se u Vojnoistorijskom muzeju u Beču. Metak koji je ubio Ferdinanda izložen je u češkom gradu Konopište. U vreme atentata, Princip je bio suviše mlad za smrtnu kaznu, pa je osuđen na dvadeset godina zatvora, gde je bio izložen mučenjima.
Kaznu je služio u češkom Terezinu, gde je i umro od tuberkuloze 28. aprila 1918, malo pred kraj Prvog svetskog rata. Pri kraju života je bio zbog loših zatvorskih uslova vrlo oslabio i imao oko četrdeset kilograma.
U unutrašnjosti ćelije smeštene u tvrđavi Terezin, danas samo okovi za koje je Gavrilo Princip bio svezan svedoče o njegovoj mučeničkoj smrti. Na zidu ispred ćelije ugrađena je skromna ploča s imenom zatvorenika.
Izvor: BLIC, 12. 1. 2014.
